صادق قطب‌زاده اصفهانی فردی است كه اظهارات ضد و نقیضی در مورد او وجود دارد. بررسی منابع و اسناد نشان می‌دهد كه او زندگی پرفراز و نشیبی داشته است. وی در بهمن سال ۱۳۱۵در تهران به دنیا آمد. از دوران نوجوانی زمانی كه در مدرسه دارالفنون مشغول تحصیل بود وارد فعالیت‌های سیاسی شد. در این زمان، او هفده سال داشت و اندكی از كودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ گذشته بود كه به جبهه ملی پیوست. تلاش‌های سیاسی قطب‌زاده در انجمن اسلامی دانشجویان كه یكی از فعال‌ترین گروه‌های سیاسی آن زمان بود برای او دردسرساز شد و دو بار دستگیری و زندانی شدن را برای او به دنبال داشت. در سال ۱۳۳۷ ، قطب‌زاده در سن ۲۲سالگی برای ادامه تحصیل به آمریكا رفت و از همان آغاز كار با دانشجویان به فعالیت سیاسی پرداخت.وی در شهریور ۱۳۳۹ ،هم‌زمان با تجدید فعالیت جبهه ملی دوم به همراه هفده نفر از دانشجویان ایرانی طرفدار این تشكل در برابر ساختمان سازمان ملل در نیویورك تظاهراتی علیه شاه ترتیب داد. همچنین او در دی ماه همان سال، در مراسم جشنی كه از سوی اردشیر زاهدی، سفیر وقت ایران در آمریكا و شهناز پهلوی، در هتل «استتلر» واشنگتن برگزار شده بود، سخنرانی تندی علیه نظام شاهنشاهی كرد كه موجب زد و خورد شدیدی بین هواداران شاه و قطب‌زاده و دوستانش و سرانجام دستگیری آنها شد. قطب‌زاده در این درگیری، زاهدی را مضروب كرد. این مسئله برای عوامل رژیم گران تمام شد به همین خاطر با توجه به توصیه‌هایی كه صورت گرفت، حكم اخراج قطب‌زاده با گرفتن پاسپورت او در سال ۱۳۴۱ صادر شد. به دنبال اخراج وی از آمریكا، قطب‌زاده پی در پی به كشورهای آسیایی و خاورمیانه و آفریقا مسافرت می‌كرد.وی در سال ۱۳۴۶ ، بار دیگر به آمریكا بازگشت اما باز هم از آمریكا اخراج شد و به ناچار به كانادا رفت. در سال ۱۳۴۹ دوباره به اروپا و خاورمیانه بازگشت. از این تاریخ به بعد، همه فعالیت‌های او منحصر به انجمن اسلامی دانشجویان در اروپا و نهضت مقاومت ملی فلسطین شد.

تلاش‌های سیاسی قطب‌زاده از دید مأموران ساواك پنهان نماند و گزارش‌های متعدد از او برای سازمان اطلاعات و امنیت كشور ارسال می‌شد. در یكی از این گزارش‌ها از او به عنوان رهبر مذهبی دانشجویان اسلامی در پاریس یاد شد.او هم‌زمان با این اوضاع توانست نهضت آزادی ایران را در خارج از كشور در اروپا و آمریكا سازماندهی كند.قطب‌زاده، مؤسس نهضت آزادی در واشنگتن بود ساواك همواره به دنیال او بود و حتی یك بار در سال ۱۳۵۳، برادر او را در ایران دستگیر كردند و به مدت شش ماه در زندان گروگان نگه داشتند تا او خود را به ساواك معرفی كند اما این كار بی‌نتیجه بود. در سال ۱۹۶۹ساواك، شخصی به نام «بولیك خان» را مأمور می‌كند كه دست به ترور قطب‌زاده بزند كه این نقشه در فرانسه فاش شد وی برای اینكه از دست مأموران‌ امنیتی در امان بماند، از نام مستعار استفاده می‌كرد. بنا بر منابع ساواك او برخی مواقع خود را «صادق قدس‌باده اصفهانی»  و در موقعی دیگر خود را فانی معرفی می‌كرد . او در سفرهای اروپایی خود با محافل حزبی فراوانی در ارتباط بود. گزارش‌ها حاكی از این است كه قطب‌زاده با سران احزاب كمونیست فرانسه و ایتالیا و همچنین با سرویس مخفی لیبی نیز همكاری نزدیك برقرار كرد .

وی پس از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و تبعید امام خمینی به تركیه، فعالیت زیادی كرد تا امام را از تركیه به عراق انتقال دهند. در سال ۱۳۴۳ به همراه چند تن از دوستانش به خاورمیانه عربی رفت و در آنجا مقدمات مبارزه مسلحانه علیه رژیم ایران را فراهم آورد. البته او در این زمینه همكاری خوبی با امام موسی صدر نیز داشت اما در عین حال اختلافاتی را با برخی از انقلابیون از جمله «جلال‌الدین فارسی» پیدا كرد. قطب‌زاده، مسافرت‌هایی به نجف نیز داشت و با مبارزان مقیم عراق جلسات متعددی را برگزار كرد. در خصوص نحوه تعامل قطب‌زاده با انقلابیون، گزارش‌های متعددی در دست است. برخی از عناصر و چهره‌های مبارز در خاطرات خود، با ابراز تردید در مورد صداقت قطب‌زاده در دوران مبارزه، مطالبی را مطرح كردند. مهم‌ترین نكته‌ای كه نشان از بدبینی عناصر انقلابی نسبت به خلوص قطب‌زاده در دوران مبارزه دارد، نوع تعامل مرحوم سیدمصطفی خمینی با اوست. سیدحمید روحانی در این زمینه در كتاب خود می‌نویسد بارها به من و دیگر برادران روحانى توصیه مى‌كرد كه از هرگونه همكارى و حتى دیدار با قطب‌زاده بپرهیزیم و خود نیز از آن شب كه قطب‌زاده در منزلش بود، تا روزى كه به شهادت رسید، دیگر حاضر نشد كه با او روبه‌رو شود و تلاش‌هاى همه‌جانبه آقاى قطب‌زاده براى فقط یك ساعت دیدار و گفت‌وگو با آن شهید آگاه، با شكست روبه‌رو گردید .

 زمانی كه امام در پاریس به سر می‌برد. قطب‌زاده تلاش كرد كه نظر ایشان را برای اقامت در ایتالیا جلب كند و حتی در این زمینه با حزب كمونیست ایتالیا نیز گفت‌وگو‌هایی را داشت اما نتیجه‌ای نگرفت. وی در حین بازگشت امام به میهن، همسفر پرواز انقلاب شد و مدتی بعد به عضویت شورای انقلاب درآمد. او از این پس به عنوان یكی از كارگزاران نظام به نقش آفرینی پرداخت.در ۲۳ تیر ماه ۱۳۵۸ سازمان رادیو ـ تلویزیون دولتى (صداوسیما) داراى یك شوراى عالى مركب از محمد موسوى، محمد خاتمى، صادق قطب‌زاده (مدیرعامل)، عبدالرحیم گواهى و ابراهیم پیراینده شد. كمی بعد، بهزاد نبوی، علی لاریجانی، حسن روحانی و سیدرضا زواره‌ای نیز به عضویت آن درآمدند و با رأی همین شورای سرپرستی در سال ۱۳۵۸، صادق قطب‌زاده به عنوان اولین رئیس سازمان صداوسیما آغاز به کار كرد .در مورد نحوه كاركرد قطب‌زاده در صداوسیما، حرف و حدیث‌‌های فراوانی وجود دارد. برآیند این اظهارات نشان می‌دهد كه عملكرد او در این نهاد، نه موجباب رضایت خاطر انقلابیون را فراهم آورده و نه انقلابیون و حتی نیروهای مخالف نظام را راضی نگه داشته است.از یك طرف انقلابیون بودند كه او را به روابط نزدیك با ملی‌گراها و رعایت نكردن شئونات اسلامی متهم می‌كردند. در زمان مدیریت او بر صداوسیما، امام خمینی كه از پخـش برنامه‌هاى خلاف اسلام ناراحت شده بـودند، نامه‌اى تنظیـم كردند. بخشـى از این نامه چنیـن بـود: به... آقاى قطب‌زاده بگـویید مگر شما التزام به مسائل اسلامى ندارید؟ مگـر شما متعهد نسبت به قـرآن نیستیـد؟ انقلاب ما انقلاب اسلامـى است، چرا باید برنامه‌هاى خلاف اسلام از صداوسیما پخـش شـود.

نیروهای ملی و مذهبی هم از او دل خوشی نداشتند. به اعتقاد برخی از آنان، رادیو و تلویزیون در زمان ریاست قطب‌زاده در چند ماه آخر دوره خدمت دولت موقت، تبدیل به بلندگوی اصلی ضد دولت و نخست‌وزیر شده بود. نیروهای ضد انقلاب هم او را تحت عنوان سانسورچی معرفی می كردند و در بسیاری از مقالات خود كه در روزنامه و نشریات به چاپ می‌ رسید از این موضوع انتقاد می‌كردند. با به عهده گرفتن سرپرستی صداوسیما از سوی قطب‌زاده، وی شروع به تسویه حساب تعداد زیادی از كاركنان كرد و به علت این‌كه فشارهای گروه‌های سیاسی در آن زمان بر رادیو و تلویزیون و سرپرستی آن به دلیل سانسور زیاد بود مجبور شد برای حمایت از خود طومارهای چند صد متری در سراسر ایران امضا كند. هم‌زمان او عهده‌دار وزارت خارجه شد و زمانی كه بنی‌صدر به عنوان كفیل وزارت خارجه از سمتش كنار رفت، قطب‌زاده جای او را گرفت. وی در جریان گروگانگیری سفارت آمریكا، مانور زیادی از خود نشان داد. روابط ایران و آمریكا در آن زمان به شدت به تیرگی گراییده بود و از سوی دیگر فضای مسموم تبلیغاتی علیه ایران در عرصه بین‌المللی ایجاد شده بود. بنابراین بازیگران عرصه سیاست خارجی ایران از جمله قطب‌زاده باید تلاش مضاعفی را برای تغییر این شرایط صورت می‌دادند. زمزمه‌هایی در رسانه‌های خارجی مبنی بر دیدار مقامات ایران و آمریكا و ارائه راه‌حل تازه در این زمان منتشر شد. اما صادق قطب‌زاده در مصاحبه با «رویترز» می‌گوید: «شخص اینجانب و وزارت خارجه هیچ گونه تماس مستقیم و یا غیرمستقیم با آمریكا نداشته‌ایم و راه‌حل تازه، همان مطالبی است كه بارها گفته‌ایم». اشاره قطب‌زاده به استرداد شاه و اموال او به ایران است . این مسئله همان چیزی بود كه از سوی دانشجویان خط امام به عنوان شرط تحویل گروگان‌ها به آمریكایی‌ها عنوان شده بود. چند سال بعد، «گری سیك» مشاور سابق امنیت ملی كاخ سفید آمریكا، در كتابش از دیدار سه ساعته قطب‌زاده، وزیر وقت امور خارجه ایران و «همیلیتون جردن» رئیس كاركنان كاخ سفید در ۲۸ بهمن ۱۳۵۸(۱۶ فوریه) در پاریس خبر داد. وی در پاسخ به پرسش جردن كه چگونه می‌توان این بحران را با صلح و آرامش و حفظ حیثیت طرفین پشت سر گذاشت گفت: راه‌حل، ساده است. من پسر خوبی برای آمریكایی‌ها هستم. شما شاه را بكشید. قطب زاده تلاش های بسیاری برای حل مسئله گروگان های امریکایی انجام داد. البته تمامی تلاش‌های قطب‌زاده برای این موضوع تا حدود زیادی برای كسب وجهه برای او جهت شركت در انتخابات ریاست‌جمهوری مربوط می‌شد.

وی در ۸ دی ۱۳۵۸ خود را رسماً كاندیدا كرد. صادق قطب‌زاده علت نامزدی خود را چنین برشمرد: رئیس‌جمهور باید كسی باشد كه شناخت كامل از رهبری داشته باشد و اهداف و طرز تفكر رهبری را بداند و هماهنگ با خصوصیات رهبری باشد. وی در ادامه افزود: من به علت این‌كه سال‌هاست در این مسائل آشنایی دارم، احساس می‌كنم كه می‌توانم نظریات رهبری را با قاطعیت دنبال كنم به همین خاطر كاندیدای ریاست‌جمهوری هستم. سرانجام انتخابات اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری برگزار و پس از شمارش آرا مشخص شد كه صادق قطب‌زاده، در رتبه هفتم كاندیداها و با كسب ۴۸۵۴۷ رأی قرار داد. این تعداد رأی از عدم تمایل مردم نسبت به او حكایت می‌كرد. وی كم‌كم از همه مناصب كنار گذاشته شد. قطب‌زاده از این پس در پی این بود كه خود را اثبات كند بنابراین درصدد انتشار روزنامه‌ای به نام «والعصر» بر‌آمد اما نتیجه‌ای نگرفت. او كمی بعد در محافل مخالفان انقلاب سر و سری پیدا كرد.

از این به بعد بود كه وی با موضوع كودتا، درگیر شد. او به انحای مختلف با كودتاهایی كه در ایران علیه نظام جمهوری اسلامی شكل گرفت ارتباط داشت. كودتای نخست، مربوط به گروه برانداز «پارس» بود كه مخفف «پاسداران رژیم سلطنتی» است. عامل این گروه شخصی بود به نام آرمین، با نام مستعار «آرش» كه با خانواده پهلوی و قطب‌زاده در ارتباط مستقیم بود. دومین گروه برانداز گروه « نمارا» بود كه از سوی شخصی به نام سرهنگ رضازاده كه مستقیماً با اسرائیل در تماس بود، رهبری می‌شد. گروه سوم « نیما» نام داشت كه با سازمان جاسوسی «سیا» جبهه ملّی و دكتر منوچهر شایگان مستقیماً در ارتباط بود. این افراد حتی كابینه خود را هم تشكیل داده بودند. گروه چهارم از كودتاچیان، گروه «نجات انقلاب ایران» بود كه تحت رهبری قطب‌زاده اداره می شد .

ماجرای قطب‌زاده در واحد اطلاعات سپاه پیگیری شد و دادگاه انقلاب ارتش به دلیل اینكه موضوع براندازی نظام مطرح بود و با تعدادی از نظامیان نیز ارتباط داشت، نكات مورد نیاز واحد اطلاعات سپاه را كه عبارت بود از شنود مكالمات تلفن قطب‌زاده و همچنین ارتباطات این فرد در داخل و خارج كشور از دادگاه گرفت و پس از حدود یك سال و نیم فعالیت‌های اطلاعاتی مشخص شد كه قطب‌زاده درصدد ایجاد یك جریان براندازی است. او در یك بعدازظهر كه در خانه مسكونی‌اش با معشوقه‌‌اش سرگرم استعمال مواد مخدر بود، دستگیر شد. البته وی حركت‌های خود را برای براندازی نظام جمهوی اسلامی نمی‌داند و در دفاعیات خود می‌گوید: «اینجانب هرگز نخواستم كه نظام جمهوری اسلامی را براندازم، اصلا مسئله براندازی نظام جمهوری اسلامی مطرح نبود، بلكه به نظر من، برعكس بود. یعنی نجات انقلاب و جمهوری اسلامی ایران از دست كسانی كه به نظر اینجانب صلاحیت حكومت را ندارند».

نامزد فرانسوی قطب‌زاده كه به اعتقاد او زندگی قطب‌زاده تراژدی بوده است، می‌گوید: «من به عنوان كسی كه همیشه با او مخالف بودم، خیلی دلم می‌خواهد كه در یك فرصت آن قدر اطلاعات به دست آورم كه داستان كشته شدن او را باز كنم. او در كتاب خاطراتش نوشته كه صادق چند روز پیش از دستگیری تلفن كرد و گفت: لباس‌های مناسب آماده كن و منتظر باش كه مجال بزرگی دست داده. پرسیدم چه كار می‌خواهی بكنی. گفت: من ماهی حوض نیستم باید برویم در اقیانوس. دختر فرانسوی می‌گوید: به او گفتم كه صادق، شنا بلد‌ی؟! پس از پیدا شدن مدارك و اسنادی كه حاكی از دست داشتن قطب‌زاده در كودتا علیه نظام بود، او در تاریخ ۱۷ فروردین ۱۳۶۱ بازداشت شد.وی در بازجویی‌های خود به این مسئله اعتراف كرد كه گروهی از افسران نظامی با او در خصوص مسئله كودتا دیدار و گفت‌وگو كردند و او به طور اجمالی این مسئله را پذیرفت و بعد از مدتی، بحث محاصره منزل و در ادامه موضوع انفجار بیت امام به صورت بمب‌گذاری یا انفجار از راه دور پیش آمد. البته قطب‌زاده در اعترافات خود عنوان می‌كند كه با به خطر انداختن جان امام، مخالف بوده و می‌خواسته جلوی این مسئله را یگیرد اما با تصرف صداوسیما و سپاه پاسداران و دیگر نهادها مشكلی نداشته است. وی دومیلیون و دویست هزار تومان در اختیار كودتاچیان قرار داد و سیدمهدی مهدوی (امام جماعت مسجد قلهك) و عبدالرضا حجازی با آیت‌الله شریعتمداری نیز موضوع را در میان می‌گذارد و این مرجع تقلید با احتیاط با این قضیه برخورد كرده و بنا به اظهارات قطب‌زاده بعد از پیروزی كودتا حاضر به تایید این اقدام بود . قطب‌زاده براى كودتا یك سال و نیم فعالیت و پس از دستگیرى اعلام كرده بود كه «آماده‌ام حرف‌هایم را در مصاحبه تلویزیونى بگویم اما به شرط این‌كه مرا فوراً یا اعدام كنید یا عفوم كنید». در تاریخ ۲۳ مرداد ۱۳۶۱ دادگاه انقلاب اسلامی ارتش برای رسیدگی به اتهامات قطب‌زاده تشكیل جلسه داد. اتهامات او عبارت بودند از: برقراری ارتباط و همكاری با جند نفر نظامی برای حمله به مقر امام خمینی، اعزام نمایندگی به خارج از كشور جهت گرفتن پول و اطلاعات، فرستادن سیدمهدی مهدوی به عنوان نماینده به عربستان سعودی برای گرفتن پول و اعزام نمایندگی نزد آیت‌الله شریعتمداری برای جلب همكاری و تأیید وی و تهیه نقشه چگونگی انهدام بیت امام و تهیه طرح و به عهده گرفتن رهبری عملیات تسخیر مراكز سپاه، كمیته‌ها، رادیو و تلویزیون در سال ۶۱ كه از اهداف او بود. سرانجام پس از ۲۴ روز كه دادگاه انقلاب ارتش برای رسیدگی به پرونده و صدور رأی نهایی برای صادق قطب‌زاده وارد شور شده بود، رأی خود را دایر بر اعدام وی به جرم اقدام جهت براندازی حكومت جمهوری اسلامی ایران، ترور شخصیت‌های مملكتی و در رأس آنها ترور رهبر انقلاب امام خمینی صادر كرد و حكم صادره پس از تأیید دادگاه عالی قضایی به مرحله اجرا درآمد. قطب زاده روز ۲۴ شهریور ۱۳۶۱اعدام شد.

نوشته شده توسط DADEBAN در دوشنبه چهارم شهریور 1387 |